PHẦN 1
ĐÔI KHI, VÀO GIÁNG SINH, ĐỨA CON CỦA QUỶ RA
ĐỜI

Chương 1
KHÁM PHÁ NHIỀU ĐIỀU

Chúng tôi đi xuống phố, tay trong tay, chẳng có gì phải vội. Totoca đang dạy
tôi về cuộc sống. Và điều đó khiến tôi thực sự hạnh phúc, được anh trai nắm tay
và dạy nhiều điều. Nhưng là dạy về những điều thuộc thế giới bên ngoài. Bởi vì
ở nhà, tôi học hỏi bằng cách tự mày mò khám phá và tự làm, tôi mắc lỗi nhiều và
vì mắc lỗi, tôi thường bị ăn đòn. Cho tới tận trước đây không lâu, tôi vẫn chưa bị
ai đánh bao giờ. Nhưng rồi mọi người nghe được chuyện này, chuyện nọ và bắt
đầu nói tôi là quỷ, là quái vật, là tiểu yêu tóc hung. Tôi không muốn biết về điều
đó. Nếu không phải đang ở bên ngoài thì tôi đã bắt đầu hát. Hát thú vị lắm. Ngoài
ca hát, Totoca còn biết làm điều khác nữa: anh có thể huýt sáo. Nhưng dù cố
gắng đến mức nào tôi cũng chẳng thể bắt chước anh huýt sáo được, chẳng âm
thanh nào bật ra cả. Để an ủi tôi, anh bảo chuyện đó cũng bình thường thôi, rằng
tôi chưa có cái miệng của người huýt sáo. Nhưng vì không thể hát thành lời, tôi
hát thầm ở trong lòng. Thoạt đầu điều đó thật kỳ cục, nhưng về sau tôi cảm thấy
hát như thế thực sự thú vị. Và lúc này, tôi đang nhớ lại một bài hát mẹ thường hát
khi tôi còn bé xíu. Mẹ đứng bên chậu giặt, mảnh khăn buộc quanh đầu để che
nắng. Với chiếc tạp dề ôm quanh thắt lưng, mẹ đứng đó hết giờ này đến giờ
khác, dầm tay trong nước, khiến xà phòng nổi cơ man nào là bọt. Sau đó mẹ vắt
kiệt nước khỏi quần áo và đem ra dây, phơi lên, kẹp lại và kéo chiếc dây phơi lên
cao. Mẹ làm thế với tất cả quần áo. Mẹ giặt thuê cho nhà bác sĩ Faulhaber để
kiếm thêm chút ít giúp trang trải chi phí sinh hoạt. Mẹ cao, gầy, nhưng rất đẹp.
Da mẹ rám nắng, tóc thẳng và đen. Khi mẹ không cột tóc lên, tóc mẹ xõa đến tận

thắt lưng. Nhưng tuyệt nhất là khi mẹ hát, và tôi hay quanh quẩn bên mẹ học
lỏm.
Chàng thủy thủ ơi, chàng thủy thủ ơi Chàng thủy thủ của nỗi buồn ơi Vì
chàng Ngày mai em sẽ chết...
Những con sóng xô bờ Quăng mình lên bờ cát Chàng ra khơi rồi Chàng
thủy thủ ơi...
Tình yêu của chàng Chẳng được nổi một ngày Tàu nhổ neo rồi Tàu ra
khơi...
Những con sóng xô bờ...
Bài hát đó luôn khiến lòng tôi dâng trào một nỗi buồn khó hiểu.
Totoca giật tay tôi. Tôi bừng tỉnh. “Sao thế Zezé?” “Không sao ạ. Em đang
hát thôi mà.” “Hát ư?” “Vâng.” “Vậy chắc anh điếc rồi.”
Anh ấy không biết con người ta có thể hát thầm ư? Tôi im lặng. Nếu anh
không biết thì tôi cũng chẳng định dạy anh đâu.
Chúng tôi đã tới lề đường quốc lộ Rio-São Paulo. Trên đường quốc lộ, có
đủ mọi loại xe. Xe tải, xe con, xe ngựa, xe đạp.
“Này,Zezé, chuyện quan trọng đây này. Trước hết chúng ta phải quan sát
thật kỹ một chiều, sau đó nhìn chiều kia. Bây giờ sang đường nào.”
Chúng tôi chạy sang đường.
“Em có sợ không?”
Tôi sợ, nhưng tôi lắc đầu.
“Chúng mình cùng làm lại nào. Sau đó anh muốn xem em đã biết cách hay
chưa.”
Chúng tôi chạy trở lại phía bên kia đường. “Bây giờ em sang đường đi.
Đừng ngập ngừng, bởi vì em lớn rồi mà.”
Tim tôi đập nhanh hơn.
“Nào. Sang đi.”
Tôi chạy sang đường, gần như nín thở. Tôi đợi một chút và anh ra hiệu cho
tôi quay trở về chỗ anh.
“Lần đầu mà làm được thế là tốt đấy. Nhưng em đã quên một điều. Em
phải nhìn cả hai phía xem có xe đang chạy tới không. Không phải lúc nào anh
cũng có mặt ở đây để ra hiệu cho em đâu. Chúng ta sẽ thực hành thêm trên
đường về nhà nhé. Nhưng giờ thì đi thôi, vì anh muốn chỉ cho em một thứ.”
Anh cầm tay tôi và chúng tôi lại bắt đầu bước đi, thong thả. Tôi không cách
nào thôi nghĩ về một cuộc trò chuyện cách đây ít lâu.
"Totoca." “Gì cơ?”
“Anh đã cảm nhận được tuổi chín chắn chưa?” “Thứ vớ vẩn gì vậy?”
ẳ

“Bác Edmundo nói đấy. Bác nói em khôn trước tuổi và rằng chẳng bao lâu
nữa em sẽ đến tuổi chín chắn. Nhưng em chẳng cảm thấy có gì khác cả.”
“Bác Edmundo bị ngớ ngẩn đấy. Bác ấy luôn nhồi những thứ vớ vẩn vào
đầu em.”
“Bác ấy không ngớ ngẩn đâu. Bác ấy khôn ngoan đấy chứ. Và khi lớn lên
em muốn trở nên khôn ngoan, thành nhà thơ và thắt nơ bướm. Một ngày nào đó
em sẽ được chụp ảnh chân dung thắt nơ hẳn hoi.”
“Tại sao lại thắt nơ?”
“Bởi vì anh không thể trở thành nhà thơ nếu không thắt nơ. Khi bác
Edmundo cho em xem ảnh các nhà thơ trong cuốn tạp chí đó, em thấy ai cũng
thắt nơ cả.”
“Zezé, em phải thôi đi, đừng tin mọi điều bác ấy nói với em nữa. Bác
Edmundo hơi biêng biêng đấy. Bác ấy còn hơi xạo nữa.”
“Bác ấy là đồ chó đẻ ư?”
“Em đã bị tát lệch mặt vì nói bậy quá nhiều mà chưa chừa à! Bác Edmundo
không như vậy. Anh nói biêng biệng cơ mà. Nghĩa là hơi hâm hâm.”
“Anh bảo bác ấy là kẻ nói xạo mà.”
“Đó là hai chuyện hoàn toàn khác.”
“Không, có khác gì đâu. Hôm nọ cha kể về ông Labonne với bác Severino,
bạn chơi bài của cha, và cha nói, “Lão chó đẻ ấy là một kẻ nói xạo trời đánh
thánh vật.” Và chẳng ai tát chả lệch mặt cả.”
“Người lớn nói thế thì không sao.”
Chúng tôi không nói gì trong vài phút.
“Bác Edmundo không... Mà biêng biêng có nghĩa là gì, anh Totoca?”
Anh giơ ngón tay chỉ lên đầu, quay quay ngón tay vẽ thành những vòng tròn
trong không khí.
“Không, bác ấy không phải vậy. Bác ấy tốt lắm. Bác ấy dạy em nhiều điều,
và chỉ đánh em có mỗi một lần, lại còn chẳng đánh mạnh nữa.”
Totoca giật mình.
“Bác ấy đánh em à? Khi nào?”
“Khi em hư thật và bị Gloria tống đến nhà bà. Bác ấy muốn đọc báo nhưng
không tìm thấy kính. Bác tìm hết chỗ cao đến chỗ thấp và nổi điên thực sự. Bác
hỏi bà kính của bác ở đâu nhưng bà không biết. Hai người lục tung cả nhà lên để
tìm. Thế rồi em nói em biết kính của bác ở đâu và nếu bác cho em ít tiền để mua
bi thì em sẽ nói cho bác biết. Bác đi đến chỗ để áo khoác và lấy ra một ít tiền.
“Mang kính ra đây thì bác đưa tiền cho mày.” “Em đến chỗ rương đựng
quần áo lấy cái kính ra. Bác nói, Ra là mày, đồ ranh con!” Bác phát vào lưng em
và cất béng tiền đi.”

Totoca cười phá lên.
“Em đến đó để khỏi bị ăn đòn ở nhà thế mà lại bị đánh ở đó. Đi nhanh chân
lên một chút, nếu không chúng ta sẽ chẳng bao giờ đến nơi được đâu.”
Tôi vẫn đang nghĩ về bác Edmundo. “Totoca, trẻ con nghỉ hưu phải không?”
“Gì cơ?”
“Bác Edmundo chẳng làm gì cả mà vẫn có tiền. Bác không làm việc, nhưng
Tòa Thị chính vẫn trả tiền cho bác hằng tháng.”
“Thì sao?”
“À thì, trẻ con chẳng làm gì. Trẻ con ăn, ngủ và được cha mẹ cho tiền.”
“Nghỉ hưu khác chứ, Zezé. Người nghỉ hưu đã làm việc trong một thời gian
dài rồi, tóc đã ngả bạc, chân chậm mắt mờ như bác Edmundo rồi. Nhưng đừng
nghĩ về những thứ khó nhằn ấy nữa. Nếu em muốn học nhiều điều từ bác ấy thì
tốt thôi. Nhưng khi đi với anh thì không nhé. Hãy cư xử như những đứa con trai
khác. Em thậm chí có thể chửi thề, nhưng đừng nhét đầy đầu những thứ khó
nhằn. Nếu không anh sẽ không đi chơi với em nữa đâu.”
Tôi xị mặt xuống và không muốn nói chuyện nữa. Tôi cũng chẳng muốn
hát. Chú chim nhỏ ca hát bên trong tôi đã bay mất rồi.
Chúng tôi dừng lại và Totoca chỉ tay về phía ngôi nhà. “Nó đấy. Thích
không?”
Đó là một ngôi nhà bình thường. Màu trắng với những ô cửa sổ màu xanh
dương. Toàn bộ cửa nẻo đều đóng im ỉm và im ắng như tờ.
“Có ạ. Nhưng tại sao chúng ta phải chuyển đến đây chứ?”
“Thay đổi cũng tốt mà.”
Chúng tôi đứng trông qua hàng rào, nhìn cây xoài phía bên này và cây me ở
phía bên kia.
“Em là đứa hay chạy lăng xăng, nhưng em không biết nhà mình đang có
chuyện gì đâu. Cha thất nghiệp rồi, đúng không? Đã sáu tháng kể từ khi cha
choảng nhau với ông Scottfield và bị đuổi việc. Em có biết bây giờ Lala đang
làm việc ở nhà máy không? Còn mẹ thì sắp đi làm ở thành phố, trong xưởng
English Mill đấy, biết không? Giờ thì em biết rồi đấy, đồ ngốc ạ. Ở cái nhà mới
này, ta sẽ tiết kiệm được tiền thuê nhà... Cái nhà kia thì cha nợ tám tháng tiền
thuê nhà rồi. Em còn quá nhỏ nên không phải lo lắng về những chuyện buồn như
thế. Nhưng anh sẽ phải giúp thật lực, xắn tay vào hỗ trợ việc nhà.”
Anh đứng im lặng một lát.
“Totoca, họ sẽ mang con báo đen và hai con sư tử cái tới đây chứ?”
“Dĩ nhiên. Và lão gia nhân này sẽ phải tháo dỡ cái chuồng gà.”
Anh nhìn tôi bằng ánh mắt thương xót, trìu mến.
“Anh chính là người sẽ dỡ vườn thú và lắp ghép nó lại ở đây.”

Tôi thở phào. Bởi vì nếu không tôi sẽ phải kiếm thứ gì đó mới mẻ để chơi
với em trai út Luis của tôi.
“Em đã thấy anh là người bạn như thế nào của em rồi, đúng không Zezé?
Này, em sẽ chẳng mất mát gì nếu nói cho anh biết em đã làm chuyện đó như thế
nào...”
“Totoca, em thề là em không biết. Em thực sự không biết.”
“Em nói dối. Ai đó đã dạy em học.”
“Em chẳng học gì cả. Chẳng ai dạy em hết. Trừ phi quỷ sứ dạy em trong
giấc ngủ. Jandira nói quỷ sứ là cha đỡ đầu của em.”
Totoca bối rối. Anh thậm chí còn cốc đầu tôi mấy cái, cố bắt tôi phải nói
cho anh biết. Nhưng tôi không biết mình đã làm được chuyện đó như thế nào.
“Chẳng ai tự học cái đó được.”
Nhưng anh không biết phải nói gì bởi vì chẳng ai thực sự nhìn thấy người
nào dạy tôi học gì hết. Đó là một bí ẩn.
Tôi nhớ lại chuyện xảy ra một tuần trước. Nó đã khiến cả nhà tôi xôn xao.
Chuyện bắt đầu tại nhà bà tôi, khi tôi ngồi cạnh bác Edmundo đang đọc báo.
“Bác ơi.”
“Gì vậy, con trai?”
Bác kéo cặp kính xuống chóp mũi, như cái cách mọi người lớn thường làm
khi họ đã già.
“Mấy tuổi bác học đọc?”
Khoảng tầm sáu, bảy tuổi.”
““Trẻ năm tuổi có thể học đọc không bác?”
“Bác nghĩ là có. Nhưng chẳng ai thích dạy chúng đâu bởi vì chúng còn quá
nhỏ.”
“Bác học đọc như thế nào ạ?”
“Như mọi người khác thôi, với những người đọc mẫu. Đọc bờ a baº.”
“Ai cũng phải học đọc theo cách đó ạ?”
“Theo bác biết thì ai cũng học như thế cả.”
“Tất cả mọi người ư?”
Bác nhìn tôi, ngạc nhiên.
“Này,Zezé, đó là cách mọi người học đọc. Bây giờ hãy để yên cho bác đọc
nốt. Ra sân sau mà tìm ổi đi.”
Bác đẩy kính lên và cố tập trung đọc. Nhưng tôi không chịu đi.
“Tiếc quá!”
Nghe thấy tiếng cảm thán chân thật ấy, bác lại kéo kính xuống thấp.
“Trời đất quỷ thần ơi. Cháu định ngồi dai như đỉa đây đấy à?”

“Chỉ là cháu đã đi cả một quãng đường xa như thế tới đây để nói với bác
một điều.”
“Thôi được rồi, vậy thì nói đi.”
“Không. Không phải vậy. Trước hết cháu cần biết ngày lĩnh lương hưu tới
đây của bác là ngày nào.”
“Ngày kia, bác nói, vừa nhìn tôi vẻ dò xét vừa cười tủm tỉm.
“Ngày kia là thứ mấy hả bác?”
“Thứ Sáu.”
“Ừm, thứ Sáu bác có thể mang từ thành phố về cho cháu một con Vua Bạc
không ạ?”
“Nói từ từ xem nào,Zezé. Vua Bạc là gì?”
“Là con ngựa trắng nhỏ cháu nhìn thấy trong rạp chiếu bóng. Chủ của nó là
Fred Thompson. Nó là ngựa đã được thuần dưỡng rồi.”
“Cháu muốn bác mang về cho cháu một con ngựa nhỏ kéo xe ư?”
“Không ạ. Cháu muốn con ngựa kiểu có đầu gỗ và bộ dây cương cơ. Ngựa
kiểu bác gắn cái đuôi vào rồi chạy vòng quanh ấy ạ. Cháu cần phải luyện tập vì
sau này cháu sẽ đóng phim.”
Bác cười phá lên.
“Bác hiểu rồi. Và nếu bác kiếm nó cho cháu, thì bác đượC gì nào?”
“Cháu sẽ làm một việc gì đó cho bác ạ.”
Cháu thơm bác một cái nhé?”
“ “Cháu không thích thơm thiếc lắm đâu ạ.” “Vậy thì ôm nhé?”
Tôi nhìn bác Edmundo và thật lòng cảm thấy tội nghiệp cho bác. Con chim
nhỏ bên trong tôi nói một điều gì đó. Và tôi nhớ lại một chuyện tôi đã nghe
người ta nói rất nhiều lần, rằng bác Edmundo sống ly thân với vợ và họ có năm
đứa con. Nhưng bác sống một mình, đi lại chậm chạp lắm... Có lẽ bác đi chậm vì
nhớ các con chăng? Con bác chẳng bao giờ đến thăm bác.
Tôi đi vòng qua bàn và ôm bác thật chặt. Tôi cảm thấy đám tóc bạc của bác
cọ vào trán mình. Tóc bác mềm thật đấy.
“Đây không phải vì con ngựa đâu ạ. Cháu sẽ làm cho bác một việc khác Cơ.
Cháu sẽ đọc.”
“Gì cơ,Zezé? Cháu biết đọc ư? Ai dạy cháu?” “Chẳng ai cả.”
“Cháu nói dối.”
Tôi đi ra, và nói vọng vào từ ngoài cửa,“Thứ Sáu bác hãy mang ngựa về cho
cháu và bác sẽ thấy cháu có biết đọc hay không?”
Sau đó, khi đêm xuống và chị Jandira đã thắp đèn dầu lên bởi vì công ty
điện đã cắt điện nhà chúng tôi do chưa thanh toán hóa đơn, tôi đứng nhón chân

ngắm “ngôi sao” ấy. Đó là bức tranh vẽ trên một mảnh giấy, hình một ngôi sao
với lời nguyện cầu ở bên dưới mong ngôi sao phù hộ cho nhà chúng tôi.
“Jandira, chị nhấc em lên được không? Em sẽ đọc những chữ kia.”
“Nói phét đủ rồi đấy,Zezé. Chị đang bận.”
“Cứ nhấc em lên một tí thôi rồi em sẽ cho chị xem. “Này,Zezé, nếu định
giở trò gì thì mày liệu hồn.” Chị nhấc tôi lên phía sau cánh cửa.
“Nào, đọc đi. Chị đang muốn xem đây.”
Vậy là tôi đọc, đọc thật. Tôi đọc câu cầu nguyện, cầu Chúa phù hộ cho gia
đình chúng tôi và bảo vệ chúng tôi khỏi những linh hồn hiểm ác.
Jandira đặt tôi xuống. Miệng chị há hốc.
“Zezé, mày đã thuộc lòng câu đó phải không? Mày lừa chị phải không?”
“Jandira, em thề. Em có thể đọc mọi thứ.”
“Chẳng ai không học mà lại biết đọc cả. Là bác Edmundo dạy mày phải
không? Hay bà?”
“Chẳng ai cả.”
Chị chạy đi lấy một tờ báo và tôi đọc không sai chữ nào. Chị kêu ré lên và
gọi Glória. Gloria trở nên lo lắng và đi gọi Alaíde. Trong vòng mười phút, hàng
xóm của chúng tôi đã xúm lại để xem chuyện lạ.
Đó chính là chuyện Totoca muốn tôi nói cho anh biết. “Bác ấy đã dạy em và
hứa cho em con ngựa nếu em học được.”
“Không phải vậy.”
“Anh sẽ hỏi bác ấy.”
“Anh đi mà hỏi. Em không biết giải thích chuyện đó như thế nào, Totoca ạ.
Nếu biết, em đã nói với anh.”
“Vậy thì đi thôi. Rồi mày sẽ thấy. Khi mày cần gì đó...”
Anh giận dữ chộp tay tôi và bắt đầu lôi tôi về nhà. Rồi anh nghĩ ra một cách
để trả thù.
“Đáng đời mày chưa! Mày học quá sớm, đồ ngốc ạ. Giờ thì mày sẽ phải bắt
đầu đến trường vào tháng Hai.” Đó là ý tưởng của Jandira. Nhờ thế nhà tôi sẽ
yên bình suốt cả buổi sáng, còn tôi thì sẽ biết thế nào là lễ độ.
“Lại học cách sang đường đi. Đừng tưởng khi mày đi học thì anh sẽ là vú
em của mày, lần nào cũng đưa mày sang đường nhé. Nếu mày thông minh như
vậy, thì mày cũng có thể học đượC việc này.”
“Đây, ngựa đây. Giờ thì đọc cái này xem nào.”
Bác mở tờ báo ra và chỉ cho tôi một câu trong một mẩu quảng cáo thuốc
chữa bệnh.
“Thuốc có trong tất cả các hiệu thuốc và các cửa hàng dượC uy tín,” tôi
đọc.

Bác Edmundo chạy ra gọi bà từ sân sau vào.
“Mẹ ơi. Nó thậm chí đọc đúng cả từ hiệu thuốc này.” Cả hai người bắt đầu
đố tôi đọc những câu khác và tôi đọc được hết.
Bà bắt đầu lẩm bẩm gì đó tôi nghe không hiểu.
Bác Edmundo đưa cho tôi con ngựa và tôi lại ôm bác. Sau đó bác nâng cằm
tôi và nói bằng giọng ngập ngừng, “Cháu rồi sẽ tiến xa, khỉ con ạ. Không phải
ngẫu nhiên tên cháu lại là José. Cháu sẽ là mặt trời và các vì sao sẽ sáng lấp lánh
quanh cháu.”
Tôi không hiểu bác nói gì và tự hỏi liệu có đúng là bác hơi biêng biệng hay
không.
“Cháu không hiểu được chuyện đó đâu. Đó là câu chuyện về Joseph1. Khi
nào cháu lớn hơn một chút, bác sẽ kể cho cháu nghe.”
Tôi mê mẩn các câu chuyện. Chuyện càng khó hiểu thì tôi càng thích.
Tôi vỗ vỗ con ngựa nhỏ của mình một lúc lâu rồi ngước lên nhìn bác
Edmundo, nói, “Bác có nghĩ tuần tới cháu sẽ lớn hơn một chút không, bác?”

Chương 2
MỘT CÂY CAM NGỌT

Trong gia đình tôi, mỗi đứa lớn đều phải trong một đứa em. Jandira trông
Gloria và một người em gái khác - đã bị đưa đến miền Bắc làm con nuôi để được
nuôi nấng cho tử tế. Totoca là đứa em cưng của Jandira. Lala là người trông nom
tôi, mãi cho đến dạo gần đây. Sau đó thì chị hết thích tôi. Tôi nghĩ chị đã chán
phát ớn tôi rồi hoặc đã yêu mê mệt bạn trai chị, một anh chàng bảnh bao diện
quần thụng áo khoác lửng giống như ca sĩ. Cái thời anh chị còn thường đưa tôi đi
dạo (bạn trai chị gọi là “tản bộ”) vào các ngày Chủ nhật, anh thường mua cho tôi
một ít kẹo thật ngon để tôi không kể cho ai biết chuyện của hai người. Tôi thậm
chí không thể hỏi bác Edmundo xem “tản bộ” có nghĩa là gì, nếu không cả nhà sẽ
phát hiện ra.
Hai người anh chị nữa của tôi bị chết yểu và tôi chỉ nghe nói về họ mà thôi.
Mọi người kể anh chị là hai em bé người da đỏ thuộc bộ tộc Apinajé, da đen lắm,
có mái tóc đen thẳng. Bởi vậy nên anh chị mới được đặt cho những cái tên của
người da đỏ. Chị tên là Aracy, còn anh là Jurandyr.
Sau đó em trai Luís của tôi ra đời. Gloria là người trông nom nó nhiều nhất,
sau đó đến tôi. Thằng bé thậm chí không cần ai phải trông, bởi vì trên đời này
chẳng có bé trai nào ngoan ngoãn, yên lặng và dễ thương hơn nó.
Chính vì thế, khi nó nói bằng giọng nhỏ nhẹ, sõi ơi là sõi, đúng lúc tôi đang
bước chân ra đường, tôi thay đổi ý định ngay tức thì.
“Zezé ơi, anh đưa em đi vườn thú nhé? Hôm nay có vẻ trời sẽ không mua
đâu, anh nhỉ?”

Cưng quá đi mất. Nó nói sõi quá. Thằng bé đó sau này không phải của vừa
đâu; thể nào nó cũng sẽ tiến xa cho xem.
Tôi ngắm nhìn ngày đẹp trời, nhìn bầu trời xanh thăm thẳm, chẳng nỡ lòng
nào nói dối. Bởi vì đôi khi, nếu đang không vui, tôi sẽ nói, “Luís, em điên à.
Nhìn xem, cơn dông sắp kéo đến kia kìa!”
Lần này tôi cầm bàn tay nhỏ bé của nó và chúng tôi bước ra sân sau bắt đầu
cuộc phiêu lưu.
Sân sau được chia thành ba khu vui chơi. Một là vườn thú. Một khu là châu
Âu, kết thúc chỗ hàng rào nhỏ ngay ngắn của Julio. Tại sao lại là châu Âu ư?
Ngay cả chú chim nhỏ trong tôi cũng không biết. Chúng tôi chơi trò đi cáp treo
lên núi Sugarloaf. Chúng tôi mang cái hộp đựng cúc áo ra và xâu hết cúc lại bằng
một sợi dây. (Bác Edmundo gọi thứ dây đó là thừng. Tôi cứ nghĩ “thừng” là đứa
con trai, nhưng bác giải thích con trai là “thằng” cơ). Sau đó chúng tôi buộc một
đầu dây vào hàng rào và một đầu kia vào ngón tay Luis. Chúng tôi đẩy hết cúc
lên tít đầu dây và để chúng trượt từ từ, từng chiếc từng chiếc một. Mỗi toa cáp
treo đều chở đầy những người chúng tôi biết. Có một cái đen sì chở Biriquinho.
Chẳng có gì là lạ khi nghe thấy một giọng nói vọng qua hàng rào, “Zezé, mày
đang phá hàng rào của bà phải không?”
“Không đâu, bà Dimerinda. Bà cứ ra đây mà xem này.”
“Ồ, bà thích xem cảnh này đấy. Chơi ngoan với em trai mày. Như thế chẳng
hay hơn à?”
Có lẽ như thế hay hơn thật, nhưng khi “cha đỡ đầu” là quỷ dữ của tôi huých
tôi một cái, thì chẳng có gì hay hơn chuyện giở trò tinh quái...
“Bà sẽ cho cháu một cuốn lịch làm quà Giáng sinh như năm ngoái chứ ạ?”
“Mày đã làm gì với cuốn lịch bà cho vậy hả?”
“Bà cứ vào trong mà xem, bà Dimerinda. Nó ở ngay phía trên túi bánh mì
đấy ạ.”
Bà bật cười và hứa sẽ sang xem. Chồng bà làm việc tại cửa hàng bách hóa
tổng hợp của ông Chico Franco.
Trò chơi còn lại là Luciano. Ban đầu Luis thực sự sợ nó, cứ túm lấy quần
tôi giật, đòi đi khỏi chỗ đó. Nhưng Luciano là bạn tôi. Mỗi khi nhìn thấy tôi, nó
đều rít lên rõ to. Gloria cũng không thích nó và bảo rằng loài dơi là ma cà rồng
hút máu trẻ con.
“Không phải vậy đâu, Gló. Luciano không giống như vậy đâu. Nó là bạn em
mà. Nó biết em.”
“Em và cái kiểu cuồng động vật của em, suốt ngày nói chuyện với con nọ,
con kia...”

Khó khăn lắm tôi mới thuyết phục được Luis tin rằng Luciano không phải
một con vật. Đối với chúng tôi, Luciano là một chiếc máy bay đang bay đến căn
cứ không quân Afonso.
“Nhìn này, Luis.”
Và Luciano thích thú bay quanh chúng tôi như thể nó hiểu chúng tôi nói gì.
Mà nó hiểu thật.
“Nó là một chiếc máy bay. Nó đang...”
Tôi ngừng lại. Tôi phải bảo bác Edmundo nói cho tôi nghe từ đó lần nữa
mới được. Tôi không biết từ đó là “nháo lộn”, “nhào lộn” hay “nhạo lộn”. Một
trong những từ đó. Nhưng tôi không thể dạy em mình một từ không chính xác.
Nhưng bây giờ nó muốn sang vườn thú.
Chúng tôi đến gần cái chuồng gà cũ. Trong chuồng, hai con gà mái lông
sáng màu đang mổ mổ xuống đất, còn con gà mái đen già khụ thì lành đến nỗi
chúng tôi còn có thể gãi đầu nó.
“Trước tiên chúng mình mua vé đã. Nắm tay anh nào, bởi vì trẻ con dễ bị
lạc ở chỗ đông người như thế này lắm. Nhìn xem, ngày Chủ nhật ở đây thật nhộn
nhịp phải không?”
Luis nhìn quanh, thấy khắp nơi toàn người là người, bèn nắm chặt tay tôi.
Tại quầy vé, tôi ưỡn bụng và hắng giọng, ra vẻ quan trọng. Tôi cho tay vào
túi quần và hỏi người phụ nữ ở quầy,“Miễn vé đến mấy tuổi nhỉ?”
“Năm.”
“Vậy thì cho một vé người lớn.”
Tôi bứt hai chiếc lá cam làm vé và chúng tôi bước vào. “Con trai, trước hết
chúng ta sẽ đến xem những con chim đẹp như thế nào nhé. Nhìn kìa, những con
vẹt thường, vẹt đuôi dài, vẹt Nam Mỹ với đủ mọi màu sắc kìa. Những con lông
sặc sỡ ở đằng kia là vẹt Nam Mỹ đó.”
Mắt em tôi lồi ra vì thích thú.
Chúng tôi đi loanh quanh, ngắm nghía mọi thứ. Chúng tôi nhìn ngó nhiều
đến nỗi tôi còn để ý thấy Gloria và Lalá ở đằng sau mọi thứ khác, đang ngồi trên
ghế băng bóc cam. Lalá đang nhìn tôi... Có khi nào các chị đã phát hiện ra chăng?
Nếu vậy thật thì chuyến thăm vườn thú đó sẽ kết thúc kèm theo một cú phát ra
trò vào mông ai đó. Và ai đó ấy chỉ có thể là tôi mà thôi.
“Tiếp theo là gì vậy, Zezé, giờ chúng ta sẽ xem gì hả anh?”
Tôi lại hắng giọng và lấy lại điệu bộ vừa rồi. “Ra đằng kia xem khỉ nào. Bác
Edmundo gọi chúng là linh trưởng.”
Chúng tôi mang mấy quả chuối theo và ném cho lũ khỉ. Chúng tôi biết mình
không được phép làm thế, nhưng những người trông coi vườn thú còn đang bận
túi bụi bởi có quá đông khách tham quan.

“Đừng đến gần quá, nếu không chúng sẽ ném vỏ chuối vào người em đấy,
nhóc ạ.”
“Em muốn xem sư tử.”
“Đi ngay và luôn nào.”
Tôi liếc nhìn sang chỗ có hai “linh trưởng” khác đang ăn cam. Từ chuồng
sư tử, tôi có thể nghe thấy hai con ấy đang nói gì.
“Đây rồi.”
Tôi chỉ tay vào hai con sư tử màu vàng, đích thị là sư tử châu Phi. Luis nói
nó muốn vỗ đầu con báo đen một cái.
“Em điên à, nhóc? Báo đen là con vật đáng sợ nhất vườn thú. Nó được đưa
tới đây vì đã cắn đứt cánh tay của mười tám người dạy thú rồi ăn hết đấy.”
Luis có vẻ sợ hãi, vội rụt tay lại.
“Báo đen đến từ một rạp xiếc hả anh?” “Đúng.”
“Rạp xiếc nào vậy, Zezé? Thế mà trước đây anh chưa bao giờ nói cho em
biết.”
Tôi suy nghĩ lung lắm. Tôi có biết ai có tên phù hợp để đặt cho một rạp xiếc
không nhỉ?
“À! Nó đến từ rạp xiếc Rozemberg
“Đó không phải tiệm bánh ạ?”
Càng ngày càng khó lừa thằng em tôi. Nó càng ngày càng khôn.
“Cũng có tiệm bánh tên như thế. Ngồi xuống ăn trưa thôi. Chúng ta đã đi bộ
nhiều rồi.”
Chúng tôi ngồi xuống và giả vờ ăn. Nhưng tại tôi ngứa ngáy, cứ dỏng lên
hóng hai chị nói chuyện.
“Chúng mình nên học tập nó, Lalá ạ. Xem đấy, nó kiên nhẫn với thằng Luís
biết bao.”
“Ừ, nhưng Luis có làm những chuyện mà nó vẫn làm đâu. Đó là những việc
xấu xa chứ không phải trò tinh nghịch.”
“Vậy nên trong máu nó mới có quỷ, nhưng nó ngộ nghĩnh đấy chứ. Không
ai ở ngoài phố có thể tức giận với nó, dù nó làm gì...”
“Nó mà đi qua chỗ chị thì sẽ không thoát khỏi cảnh bị phết roi đâu. Một
ngày nào đó nó sẽ được dạy cho một bài học.”
Tôi nhìn Gloria bằng ánh mắt thương xót. Chị luôn đến giải cứu tôi và lần
nào tôi cũng hứa với chị sẽ không tái phạm.
“Để sau đi. Bây giờ thì đừng. Bọn chúng đang chơi yên mà.”
Chị đã biết hết rồi. Chị biết tôi đã lội qua mương sang sân sau nhà bà
Celina. Tôi mê mẩn cái dây phơi quần áo đung đưa cả đống cánh tay với ống
chân trong gió. Lúc đó quỷ dữ bảo tôi rằng tôi có thể làm cho tất cả những cánh
ẳ

tay, ống chân kia lộn tùng phèo cùng lúc. Tôi đồng ý rằng cảnh đó hẳn sẽ hết sức
buồn cười. Tôi tìm thấy một mảnh thủy tinh sắc ở dưới mương, bèn trèo lên cây
cam, kiên nhẫn cắt cái dây phơi.
Tôi suýt ngã theo cái dây. Có tiếng kêu thất thanh và mọi người chạy túa ra.
“Giúp tôi với, dây phơi bị đứt rồi.”
Nhưng một giọng người không biết phát ra từ đâu tru tréo.
“Đó là thằng con nhà ông Paulo đấy, thằng ranh con phá hoại đó. Tôi nhìn
thấy nó cầm mảnh thủy tinh leo lên cây cam kia kìa.”
“Zezé?"
***
“Gì vậy, Luis?”
“Sao anh biết nhiều về vườn thú thế?”
“Anh đã đến thăm vô số vườn thú rồi mà.” ”
Tôi nói xạo. Tất cả những gì tôi biết đều là do bác Edmundo kể cho nghe.
Bác thậm chí đã hứa một ngày nào đó sẽ đưa tôi đến vườn thú. Nhưng bác đi quá
chậm nên khi hai bác cháu đến nơi thì chắc vườn thú chẳng còn ở đó nữa. Totoca
đã từng đến vườn thú một lần cùng với cha.
“Vườn thúanh thích nhất là RuaBarõodeDrummond, Vila Isabel. Em có biết
nam tước Drummond là ai không? Tất nhiên em chẳng biết đâu. Em còn bé quá
chưa biết những chuyện như thế này đâu. Ngài nam tước chắc chắn rất thân với
Chúa. Bởi vì chính ngài đã giúp Chúa phát minh ra trò xổ số, cái trò mà họ bán
những tấm vé tại quán Đói Khổ và tại vườn thú ấy. Khi nào em lớn hơn...” Các
chị tôi vẫn đang ở đó.
“Khi em lớn hơn thì sao cơ?”
“Em hỏi nhiều quá đấy, nhóc. Khi nào em đủ lớn, anh sẽ dạy em về các con
vật trong xổ số2 và các số của chúng. Phải đến số hai mươi cơ. Từ số hai mươi
đến số hai mươi lăm, anh biết là có một con bò cái, một con bò đực, một con
gấu,một con nai và một con hổ. Anh không biết chúng được xếp theo thứ tự như
thế nào, nhưng anh sẽ học để không dạy nhóc sai.”
Thằng bé đã phát chán trò chơi rồi.
“Zezé, hát bài “Ngôi nhà nhỏ cho em nghe đi.” “Chúng ta đang ở vườn thú,
đúng không? Ở đây đang đông người quá.”
“Không. Chúng ta đã ra khỏi vườn thú rồi mà.”
“Bài đó dài lắm đấy. Anh chỉ hát một đoạn em thích thôi nhé.”
Tôi biết đó là đoạn về những con ve. Tôi hít căng lồng ngực.
Tôi sống trong một ngôi nhà trên đỉnh đồi Dưới chân nhà vườn cây trái trải
ra. Một nếp nhà nho nhỏ Đứng bên thềm tôi có thể nhìn ra tận biển xa.
Tôi bỏ vài đoạn.

Trong đám cây cọ lạ lũ ve sầu hát thánh ca.
Mặt trời lên nhuộm những cánh buồm vàng ruộm Trong khu vườn, một chú
chim sơn ca.
Tôi ngừng hát. Các chị vẫn đang ngồi đó đợi tôi. Tôi nảy ra một ý: Tôi sẽ
hát cho đến khi đêm xuống. Tôi sẽ bám trụ ở đây lâu hơn các chị.
Chẳng may mắn được đến thế. Tôi hát hết cả bài đó, hát lại lần nữa, rồi hát
bài “Vì tình yêu thoáng qua của em”, thậm chí cả bài “Ramona”. Hai phiên bản
khác nhau của bài “Ramona” mà tôi biết... Mà các chị vẫn không nhúc nhích.
Đến lúc đó thì tôi cải rồi. Tốt hơn nên để chuyện này kết thúc thôi. Tôi đi đến
chỗ Lalá.
“Nào, chìa mông ra đây.”
Tôi quay người lại, giơ mông ra cho chị, cắn chặt rằng vì Lala đang cầm dép
trên tay.
Đó là ý tưởng của mẹ.
"Hôm nay tất cả chúng ta sẽ đi xem nhà.”
Totoca dẫn tôi ra một chỗ và thì thầm, “Nếu mày nói với bất cứ ai rằng
chúng mình đã đến đó rồi, thì mày sẽ lãnh đủ.”
Nhưng tôi chẳng hề có ý định ấy.
Cả nhóm chúng tôi đi ra đường. Gloria nắm tay tôi và được lệnh không
được rời mắt khỏi tôi dù chỉ một phút. Còn tôi nắm tay Luís.
“Khi nào chúng ta chuyển đến đó hả mẹ?” Gloria hỏi.
“Sau Giáng sinh hai hôm, chúng ta sẽ phải gói ghém đồ đạc,” mẹ nói, giọng
buồn buồn.
Mẹ có vẻ rất mệt mỏi. Tôi thực lòng thấy thương mẹ. Mẹ đã làm lụng cả
đời. Mẹ làm việc từ khi lên sáu, khi nhà máy được xây dựng. Người ta để mẹ
ngồi lên một chiếc bàn và mẹ phải làm sạch và lau khô các dụng cụ. Hồi đó, mẹ
còn quá bé, đến nỗi tè dầm cả ra vì không thể tự xuống khỏi bàn được. Đó là lý
do mẹ chưa bao giờ được đến trường, cũng như chưa bao giờ học đọc học viết.
Khi mẹ kể cho tôi nghe chuyện đó, tôi buồn đến mức đã hứa rằng khi nào thành
nhà thơ và trở nên thông thái, tôi sẽ đọc thơ của tôi cho mẹ nghe.
Dấu hiệu Giáng sinh xuất hiện trên khắp các cửa hàng của hiệu. Ông già
Noel đã được vẽ lên trên mọi ô cửa kính trưng bày. Mọi người đều đã mua thiệp,
để tránh việc đến cận ngày mới đổ xô đi mua. Tôi có một niềm hy vọng mong
manh rằng lần này, Chúa Hài Đồng sẽ được sinh ra trong trái tim tôi. Dù gì đi
nữa, có lẽ tôi cũng sẽ tiến bộ hơn chút ít khi đã đến tuổi chín chắn. “Nó đây.”
Mọi người đều thích nó. Nhà mới nhỏ hơn nhà cũ một chút. Với sự giúp
sức của Totoca, mẹ tháo sợi dây thép buộc cổng và chúng tôi chạy ùa vào. Glória

buông tay tôi ra, quên bẵng mất chị đã sắp thành thiếu nữ. Chị chạy tới chỗ cây
xoài và choàng tay quanh thân nó. đầu tiên.”
“Cây xoài là của chị. Chị đến chỗ nó Totoca làm như thế với cây me. Chẳng
còn gì cho tôi. Tôi nhìn Glória, suýt khóc. “Thế còn em thì sao, Gló?”
“Chạy ra sau nhà xem sao. Chắc phải còn những cây khác nữa đấy, đồ
ngốc.”
Tôi chạy đi, nhưng chỉ thấy cỏ mọc dài và cả đám những cây cam già cỗi
đầy gai. Bên cạnh rãnh nước là một cây cam ngọt nhỏ.
Tôi thất vọng quá. Các anh chị em của tôi đã chạy khắp nhà nhận phòng ngủ
cả rồi.
Tôi giật giật váy của Glória.
“Chẳng có gì khác cả.”
“Em chẳng biết quan sát gì cả. Đợi một phút. Chị sẽ tìm một cây cho em.”
Ngay sau đó chị ra vườn với tôi. Chị chăm chú nhìn những cây cam.
“Em không thích cây kia sao? Cây đó đẹp mà.” Tôi không thích cây này,
cũng chẳng thích cây kia, chẳng thích cây nào trong đám ấy. Chúng nhiều gai
quá. “Em thích cây cam ngọt hơn đám cây xấu xí này.” “Ở đâu cơ?”
Tôi dẫn chị đi xem cây cam.
“Cây cam nhỏ xinh quá này! Nó không có một cái gai nào. Nó trông rất đặc
trưng, đến mức nhìn từ xa ta cũng có thể nhận ra nó là một cây cam ngọt. Nếu
chị bé như em, chị cũng chẳng muốn cây khác đâu.” một cây to co.”
“Nhưng em muốn
“Nghĩ kỹ mà xem, Zezé. Cây này vẫn còn nhỏ. Nó sẽ lớn lên thành một cây
to - em và nó sẽ cùng lớn lên. Em và nó sẽ hiểu nhau như anh em. Em có thấy cái
cành kia không? Nó là cành duy nhất, đúng vậy thật, nhưng nó hơi giống một
con ngựa được sinh ra chỉ để cho em vậy.”
Tôi cảm thấy mình thực sự bị đối xử bất công. Chuyện này khiến tôi nhớ
đến cái vỏ chai rượu Scotch Có hình các thiên thần mà chúng tôi đã có lần nhìn
thấy. Khi ấy, Lalá nói, “Thiên thần này là em.” Gloria chọn một thiên thần và
Totoca cũng chọn một. Nhưng còn tôi thì sao? Đến cuối cùng, tôi là cái đầu thấp
bé ở phía sau tất cả những thiên thần khác, gần như không có cánh. Thiên thần
Scotland thứ tự thậm chí còn không phải một thiên thần hoàn chỉnh... Tôi luôn là
kẻ cuối cùng. Mai sau lớn lên, tôi sẽ cho họ thấy. Tôi sẽ mua nguyên cả cánh
rừng nhiệt đới Amazon, và tất cả những cái cây cao chọc trời sẽ là của tôi. Tôi sẽ
mua một cửa hàng đầy những cái chai in hình thiên thần và không ai lấy đưỢC
một mảnh cánh nào ở đấy.
Hờn dỗi, tôi ngồi bệt xuống đất và để nỗi tức giận của mình tựa vào cây
cam nhỏ. Glória mỉm cười bỏ đi.

“Em sẽ không tức giận lâu đâu, Zezé ạ. Rồi em sẽ thấy chị nói đúng thôi.”
Tôi cầm một cái que cào cào lên mặt đất và vừa bắt đầu ngừng sụt sịt thì
nghe thấy một giọng nói cất lên từ đâu đó, gần trái tim mình.
“Tớ nghĩ chị cậu nói đúng đấy.”
“Mọi người luôn đúng. Chỉ có tớ là chẳng đúng bao giờ.”
“Không phải vậy đâu. Nếu ngắm kỹ tớ, cậu sẽ thấy.”
Giật mình, tôi lồm cồm nhổm dậy và nhìn kỹ cây cam nhỏ. Thật kỳ lạ, vì tôi
luôn nói chuyện với mọi thứ, nhưng tôi cứ nghĩ chính chú chim nhỏ trong tôi đã
khiến cho mọi thứ trò chuyện với tôi.
“Nhưng có thật là cậu biết nói không?”
“Cậu không nghe thấy tớ nói sao?”
Và nó bật cười khúc khích. Tôi suýt la lên và ù té chạy. Nhưng sự tò mò đã
giữ tôi ở lại.
“Làm sao cậu có thể nói được?”
“Cây cối trò chuyện với vạn vật. Nói bằng lá, bằng cành, bằng gốc rễ. Cậu
có muốn thấy điều đó không? Áp tai vào thân của tớ đi, rồi cậu sẽ nghe thấy
tiếng tim tớ.”
Tôi do dự một lát, nhưng nhìn kích cỡ của cây cam, nỗi sợ trong tôi tan
biến. Tôi áp tại vào thân cây và nghe t...